W ostatnich latach format rozgrywek polskiej Ekstraklasy przeszedł znaczące zmiany, które miały na celu uproszczenie zasad i zwiększenie przejrzystości ligi. W tym artykule omówię aktualnie obowiązujący system, podkreślając odejście od kontrowersyjnego modelu ESA37, oraz wyjaśnię, jak obecnie wyłaniany jest mistrz Polski, które drużyny kwalifikują się do europejskich pucharów, a które opuszczają szeregi najwyższej klasy rozgrywkowej.
Ekstraklasa po reformie prosty format bez podziału na grupy i dzielenia punktów
- Ekstraklasa odeszła od kontrowersyjnego systemu ESA37, eliminując podział na grupy mistrzowską i spadkową oraz dzielenie punktów.
- Obecny sezon składa się z 34 kolejek, w których 18 zespołów gra systemem "każdy z każdym", mecz i rewanż.
- Mistrzem Polski zostaje drużyna, która po 34 kolejkach zdobędzie najwięcej punktów, bez dodatkowych faz rozgrywek.
- Z Ekstraklasy spadają trzy ostatnie drużyny (miejsca 16-18), a awansują trzy najlepsze z I ligi.
- W przypadku równej liczby punktów, o kolejności w tabeli decydują przede wszystkim wyniki bezpośrednich meczów.
- Zespoły z czołowych miejsc kwalifikują się do europejskich pucharów, a zdobywca Pucharu Polski ma wpływ na podział tych miejsc.
Kontekst historyczny: Dlaczego Ekstraklasa zrezygnowała z podziału?
Przez kilka sezonów, począwszy od rozgrywek 2013/2014, polska Ekstraklasa funkcjonowała w oparciu o system znany jako ESA37. Był to format, który po 30. kolejce rundy zasadniczej przewidywał podział ligi na dwie grupy: mistrzowską (miejsca 1-8) i spadkową (miejsca 9-16). Każda z tych grup rozgrywała następnie po 7 dodatkowych meczów. Kluczowym i najbardziej kontrowersyjnym elementem tego systemu był mechanizm dzielenia punktów na pół po zakończeniu rundy zasadniczej. Moim zdaniem, to właśnie ten element budził największą krytykę, ponieważ często prowadził do sytuacji, gdzie drużyna, która dominowała przez większość sezonu, traciła znaczną część swojej przewagi, co wielu uważało za niesprawiedliwe i sztuczne.
Rezygnacja z systemu ESA37 była podyktowana kilkoma czynnikami. Przede wszystkim, jak wspomniałem, istniała silna chęć uproszczenia formatu rozgrywek. Kibice i eksperci często narzekali na jego skomplikowanie i brak intuicyjności. Krytyka podziału punktów jako mechanizmu, który zaburzał sportową rywalizację i nie zawsze nagradzał konsekwencję, była powszechna. Dodatkowo, decyzja o powiększeniu ligi do 18 zespołów również odegrała kluczową rolę w tej reformie.
Powiększenie ligi do 18 zespołów naturalnie wydłużyło kalendarz rozgrywek. W systemie "każdy z każdym" (mecz i rewanż) oznacza to, że każda drużyna musi rozegrać 34 mecze. Taka liczba kolejek sprawiła, że nie było już miejsca ani potrzeby na dodatkowe fazy rozgrywek po podziale na grupy. W ten sposób, decyzja o zwiększeniu liczby uczestników Ekstraklasy stała się katalizatorem do całkowitego odejścia od ESA37 i powrotu do prostszego, bardziej tradycyjnego formatu.
Aktualny format rozgrywek Ekstraklasy: Wszystkie kluczowe zasady
Obecnie Ekstraklasa funkcjonuje w prostym i przejrzystym formacie, który jest dobrze znany z większości europejskich lig. Sezon składa się z 34 kolejek, w których bierze udział 18 zespołów. Drużyny grają systemem "każdy z każdym", co oznacza, że każda para zespołów spotyka się ze sobą dwukrotnie w sezonie raz na własnym stadionie i raz na wyjeździe. W sumie każda drużyna rozgrywa 34 mecze: 17 u siebie i 17 na wyjeździe.
Po zakończeniu wszystkich 34 kolejek, mistrzem Polski zostaje drużyna, która zdobędzie najwięcej punktów w ogólnej klasyfikacji. Nie ma już żadnych podziałów na grupy, fazy play-off czy dodatkowych meczów. Zwycięzca jest wyłaniany wyłącznie na podstawie zgromadzonego dorobku punktowego, co moim zdaniem jest najbardziej sprawiedliwym i zrozumiałym sposobem.System punktacji jest standardowy dla piłki nożnej: za zwycięstwo drużyna otrzymuje 3 punkty, za remis 1 punkt, a za porażkę 0 punktów. Co niezwykle ważne i co odróżnia obecny format od ESA37, to fakt, że punkty nie są dzielone w żadnym momencie sezonu. Zgromadzone punkty liczą się w pełnej wartości od pierwszej do ostatniej kolejki.
Przeczytaj również: Ekstraklasa 2025/26: Trzy drużyny spadną! Kto zagrożony?
Co decyduje o miejscu w tabeli, gdy punkty są takie same?
W przypadku, gdy dwie lub więcej drużyn zakończy sezon z taką samą liczbą punktów, o wyższym miejscu w tabeli decydują ściśle określone kryteria. Pierwszym i najważniejszym z nich są punkty zdobyte w bezpośrednich meczach między zainteresowanymi drużynami. To oznacza, że liczy się, która z tych drużyn lepiej wypadła w bezpośrednich konfrontacjach w ciągu sezonu.
Jeśli punkty w bezpośrednich meczach również są równe, stosuje się kolejne kryteria w podanej kolejności:
- Punkty zdobyte w bezpośrednich meczach między zainteresowanymi drużynami.
- Bilans bramek w bezpośrednich meczach.
- Ogólny bilans bramek w całym sezonie.
- Liczba zdobytych goli w całym sezonie.
Dla przykładu, jeśli Legia i Lech mają po 60 punktów, ale w bezpośrednich meczach Legia wygrała 2:0 i zremisowała 1:1, to Legia zajmie wyższe miejsce, ponieważ zdobyła 4 punkty w tych meczach, a Lech tylko 1. Inny przykład: jeśli trzy drużyny Pogoń, Śląsk i Raków mają po 55 punktów, a w ich bezpośrednich meczach Pogoń zdobyła 7 punktów, Śląsk 6, a Raków 4, to Pogoń będzie wyżej niż Śląsk, a Śląsk wyżej niż Raków.
Walka o puchary i utrzymanie: Jakie są stawki na koniec sezonu i jak się kwalifikować?
Zakończenie sezonu Ekstraklasy to zawsze czas intensywnych emocji, zarówno w walce o europejskie puchary, jak i o utrzymanie w lidze. Zespoły z czołowych miejsc w tabeli uzyskują prawo do gry w eliminacjach europejskich pucharów. Zazwyczaj są to miejsca 1-3 lub 1-4, w zależności od zdobywcy Pucharu Polski. Mistrz Polski kwalifikuje się do eliminacji Ligi Mistrzów UEFA, natomiast pozostałe miejsca (Liga Europy UEFA, Liga Konferencji UEFA) są rozdzielane wśród kolejnych drużyn w tabeli.Kluczowy wpływ na rozdzielenie miejsc pucharowych ma zdobywca Pucharu Polski. Jeśli drużyna, która zdobyła Puchar Polski, jednocześnie zajmie w lidze miejsce premiowane awansem do europejskich pucharów (np. mistrzostwo lub wicemistrzostwo), to miejsce pucharowe z Pucharu Polski przechodzi na kolejną drużynę w tabeli Ekstraklasy. To często oznacza, że czwarta, a czasem nawet piąta drużyna w lidze, może awansować do eliminacji Ligi Konferencji UEFA.
Na drugim końcu tabeli toczy się zacięta walka o utrzymanie. Z Ekstraklasy spadają trzy drużyny, które na koniec sezonu zajmą miejsca 16, 17 i 18. Te zespoły opuszczają najwyższą klasę rozgrywkową i w kolejnym sezonie będą rywalizować w I lidze. Ich miejsce zajmują trzy najlepsze drużyny z I ligi: dwie pierwsze awansują bezpośrednio, natomiast trzecia drużyna wyłaniana jest w barażach spośród zespołów z miejsc 3-6 w I lidze.
